آیینه‌خانه سردار مفخم؛ راهنمای بازدید از موزه اسناد بجنورد

بسیاری از گردشگران به دنبال بازدید از آیینه‌خانه سردار مفخم هستند. این عمارت باشکوه یکی از فاخرترین بناهای قاجار در خراسان شمالی است. امروزه این مکان با کاربری موزه اسناد و نسخ خطی فعالیت می‌کند. بنابراین، بازدید از آن برای علاقه‌مندان به تاریخ ضروری است.

تاریخچه و بانیان عمارت مفخم

پیشینه این عمارت به حدود ۱۳۰ سال پیش بازمی‌گردد. یارمحمد خان شادلو ملقب به سردار مفخم دستور ساخت آن را صادر کرد. این بنا در دوران سلطنت ناصرالدین شاه قاجار ساخته شد. در اصل، این مکان فضای اداری و دیوانی برای پذیرایی از رجال سیاسی بود.

طراحی نقشه این بنا بر عهده میرزا مهدی خان شقاقی بود. او را با لقب ممتحن‌الدوله می‌شناختند. ممتحن‌الدوله نخستین معمار ایرانی فارغ‌التحصیل از دانشکده معماری پاریس بود. در نتیجه، او توانست با آموخته‌های غربی اثری ماندگار بیافریند. این بنا از سال ۱۳۷۹ به موزه تغییر کاربری داد.

معماری تلفیقی شرق و غرب در نمای بنا

این عمارت در دو طبقه با ابعاد حدودی ۱۱ در ۱۸ متر ساخته شده است. ارتفاع بنا ۱۰ متر است و در مجموع ۹ اتاق دارد. مصالح آن شامل آجر، ماسه، آهک، گچ و سنگ است. علاوه بر این، از چوب روسی برای استحکام بنا استفاده شده است.

نمای بیرونی تأثیرپذیری واضحی از معماری غرب دارد. ستون‌ها، قوس‌های نیم‌دایره و سقف شیروانی از این ویژگی‌ها هستند. کاشی‌کاری‌های هفت‌رنگ، معقلی و اسلیمی با غلبه رنگ زرد خودنمایی می‌کنند. ورودی اصلی در ضلع شمالی با عرض ۲۲۰ سانتی‌متر قرار دارد.

چهار نیم‌ستون بلند با کاشی‌های رنگارنگ تزئین شده‌اند. روی دو نیم‌ستون وسطی، ۱۲ بار نام پیامبر اکرم (ص) به خط کوفی نقش بسته است. از سوی دیگر، نقوش شیر در حال شکار گاو و دو سرباز قاجاری در نما دیده می‌شوند. ساختمان سه ورودی در اضلاع شمالی، شرقی و غربی دارد.

تالار آیینه؛ قلب تماشایی عمارت

تالار آیینه در طبقه دوم قرار دارد و محور اصلی عمارت است. ابعاد این تالار ۳ در ۸ متر است. تمام دیوارها و سقف آن با آیینه‌کاری‌های ماهرانه پوشیده شده است. معماران ۱۷ طرح متفاوت شامل نقوش هندسی و گیاهی را اجرا کرده‌اند.

چهل‌چراغ‌های آویخته در وسط تالار جلوه‌ای رویایی به فضا بخشیده‌اند. تالار سه در از جنس چوب صندل دارد که با استخوان ترصیع شده‌اند. ازاره تالار از سنگ مرمر مرغوب ساخته شده است. بلافاصله از بالای ازاره، آیینه‌کاری‌های بی‌نظیر آغاز می‌شود.

گنجینه موزه و اسناد تاریخی

عکس‌های قدیمی ۱۳۴ تن از رجال سیاسی دوران صفوی و قاجار در تالار نصب شده است. این چهره‌ها شامل شاه عباس، آقا محمدخان و کریم‌خان زند هستند. علاوه بر این، ۱۳ قاب خوشنویسی با آیات قرآن در گرداگرد تالار دیده می‌شود.

قدمت یکی از این قاب‌ها به سال ۱۲۲۶ هجری قمری می‌رسد. امضای کاتب آن «راقم عبدالعلی» است. این قاب‌ها پس از مرمت، اکنون در گنجینه موزه نگهداری می‌شوند. مجموعه‌ای از اسناد تاریخی، فرامین و نسخ خطی نیز در موزه به نمایش درآمده است.

راهنمای دسترسی و نکات بازدید

آدرس این بنا در خیابان شریعتی شمالی و نزدیک عمارت سردار مفخم است. فاصله آن تا عمارت سردار مفخم کمتر از ۱۰۰ متر است. از فرودگاه بجنورد تا این بنا حدود ۳ کیلومتر فاصله دارید. بنابراین، دسترسی به آن بسیار آسان است.

بهترین زمان ورود به تالار آیینه، ساعات اولیه روز است. این کار به شما اجازه می‌دهد از نور طبیعی برای تماشای آیینه‌کاری‌ها بهره ببرید. از عکاسی بدون فلاش در داخل موزه استقبال می‌شود. با این حال، برای استفاده از فلاش حتماً با مسئولان هماهنگ کنید.

بازدید کامل از این موزه معمولاً کمتر از یک ساعت زمان می‌برد. با این حال، اگر به جزئیات معماری علاقه دارید، زمان بیشتری اختصاص دهید. بهترین فصل بازدید بهار و پاییز است که هوای بجنورد مطبوع است. کفش‌های راحت بپوشید زیرا پله‌های بنا اجتناب‌ناپذیر است.

راهنمای جامع جاذبه‌های گردشگری و تاریخی بجنورد