چهارتاقی تیموری شیروان؛ نگین معماری کهن خراسان شمالی

بسیاری از گردشگران به دنبال بازدید از چهارتاقی تیموری شیروان هستند. این بنا یکی از آثار ارزشمند خراسان شمالی محسوب می‌شود. مکان آن در روستای زیبای زیارت قرار دارد. بنابراین، شناخت این اثر برای دوستداران تاریخ ضروری است.

موقعیت جغرافیایی و پیشینه تاریخی

این بنای تاریخی در بخش شمال‌شرقی امامزاده حمزه رضا واقع شده است. مردم محلی این مکان را با نام گور تیمور نیز می‌شناسند. روایت‌ها این مقبره را به عید خواجه منسوب می‌کنند. او از سرداران معروف تیمور گورگانی بوده است.

شکوه معماری و مصالح به‌کاررفته

معماری این بنا بسیار شاخص و منحصربه‌فرد است. نمای بیرونی آن به شکل هشت‌ضلعی طراحی شده است. طاق‌نماهای جناقی و آجرچینی خفته‌راسته در آن دیده می‌شود. علاوه بر این، ساقه گنبد با تزیینات آجری آراسته شده است.

مصالح اصلی سازنده آن خشت و آجر است. معماران در بخش‌هایی نیز از چوب برای استحکام استفاده کرده‌اند. فضای درونی بنا با اندود گچی پوشیده شده است. بالای سردرها، گچ‌بری‌هایی به رنگ فیروزه‌ای با نقوش اسلیمی خودنمایی می‌کند.

ابعاد دقیق و ابهامات تاریخی

ارتفاع گنبد از بخش بالایی بنا ۲٫۵ متر است. فاصله تا زیر گنبد نیز ۴٫۲ متر اندازه‌گیری شده است. اضلاع ورودی حدود ۶ متر درازا دارند. از سوی دیگر، سایر اضلاع ۴٫۲ متر طول دارند.

نکته جالب توجه، عدم قطعیت در انتساب بنا به دوره تیموری است. هشت‌ضلعی بودن سقف و سردابه‌ای بودن آن، گمانه تعلق به دوره ایلخانی را تقویت می‌کند. سنگ‌نوشته قبر داخل مقبره سال ۷۸۵ هجری قمری را نشان می‌دهد. با این حال، تاریخ دقیق ساخت خود بنا همچنان نامشخص است.

تلاش‌های مرمت و کشفیات جدید

این بنا در سال ۱۳۵۶ برای نخستین بار بازسازی شد. متأسفانه این بازسازی به اصالت آن آسیب زد. در سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۶ اقداماتی برای جلوگیری از ریزش انجام شد. در این مراحل، ورودی سردابه کشف شد.

همچنین دیوار محصورکننده‌ای در اطراف بنا پیدا شد. کف سردابه در عمق ۱۶۰ سانتی‌متری سطح فعلی زمین قرار دارد. این اثر در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۳۸۰ با شماره ثبت ۴۸۰۸ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. در نتیجه، چهارتاقی تیموری شیروان پنجره‌ای به معماری کهن این سرزمین است.

راهنمای جامع جاذبه‌های گردشگری و تاریخی شیروان