‫آتشکده اسپاخو؛ کهن‌ترین سازه پابرجای خراسان شمالی

‫آتشکده اسپاخو یا معبد اسپاخو، یادگاری ارزشمند از دوران ساسانیان است که در روستایی به همین نام در شهرستان سملقان، استان خراسان شمالی جای گرفته. این بنا که کهن‌ترین سازه پابرجای استان محسوب می‌شود، در کیلومتر ۱۱۵ محور بجنورد به جنگل گلستان و ۶۵ کیلومتری غرب شهر آشخانه، بر روی تپه‌ای در قسمت جنوبی روستای اسپاخو واقع شده است. این اثر ارزشمند در تاریخ ۳ بهمن ۱۳۵۶ با شماره ثبت ۱۵۷۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

معماری این آتشکده با سقفی گنبدی و استفاده از لاشه‌سنگ و ملات ساروج، نمادی از سبک کهن معماری ساسانی در خراسان است. پلان مستطیل شکل بنا، ورودی اصلی در ضلع شرقی به شکل ایوانی بلند با قوس گهواره‌ای، و گنبدخانه در غرب آن، از ویژگی‌های شاخص این بنا به شمار می‌رود. همچنین وجود آتشدان و سوراخی در میان سقف گنبد برای خروج دود، گواهی بر کاربری آن به عنوان آتشکده است. در نزدیکی این بنا، گورستانی با شیوه تدفین خانوادگی کشف شده که نشان از حضور اقوام زرتشتی در این منطقه دارد. آتشکده اسپاخو نه تنها یک اثر تاریخی، بلکه پنجره‌ای به سوی آیین‌ها و باورهای کهن این سرزمین است.