‫ارگ بلقیس اسفراین؛ دومین بنای گلی ایران و یادگار ساسانیان

‫ارگ بلقیس که با نام نارین قلعه نیز شناخته می‌شود، یکی از عظیم‌ترین سازه‌های تاریخی ایران و دومین بنای بزرگ گِلی و خِشتی کشور پس از ارگ بم است. این ارگ باشکوه در ۳ کیلومتری جنوب‌غرب اسفراین کنونی جای گرفته و وسعتی بالغ بر ۱۸۰ هکتار دارد که شامل ارگ مرکزی با ۲۹ برج به ارتفاع حدود ۱۱ متر، خندقی وسیع در اطراف، شارستان (برج و بارو)، مقبره شیخ آذری، مسجد جامع (منارتپه)، کوره سفالگری، آب‌انبار، بازار، کاروانسرا، یخدان‌ها و گورستانی وسیع در نزدیکی دروازه شرقی است.

این شهر تاریخی بر اساس شواهد باستان‌شناختی، از اواخر دوره ساسانی تا پایان دوران صفوی به‌طور پیوسته مسکونی بوده و در سال ۳۱ هجری قمری توسط مسلمانان غارت شد و سرانجام در سال ۱۱۳۱ ه.ق به دست افغان‌ها ویران گردید. از آن زمان، نام افسانه‌ای «بلقیس» بر خرابه‌های این شهر کهن نهاده شد. ارگ بلقیس با معماری ساسانی و مصالح خشت و گل، در سال ۱۳۸۸ به شماره ثبت ۴۴۹۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و به عنوان یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های میراث فرهنگی خراسان شمالی شناخته می‌شود.